Pobjeda: Amfilohije i protiv Srbije

Više srpskih pravnika odbacilo stav Velibora Džomića da mitropolit cetinjski može nekažnjeno sa teritorije Crne Gore da vrijeđa građane Srbije

PODGORICA – Najviši velikodostojnik Srpske pravoslavne crkve u Crnoj Gori mitropolit Amfilohije (Radović) snosi odgovornost za govor mržnje upućen iz Crne Gore građanima Srbije, bez obzira na „tumačenje“ njegovog pravnog savjetnika Velibora Džomića da on nema ništa sa državom Srbijom, stav je više pravnika iz Srbije koji su juče govorili za Pobjedu.

Povjerenica za zaštitu ravnopravnosti u državi Srbiji Nevena Petrušić pozvala je proteklih dana mitropolita Amfilohija Radovića da se izvini onima koje je uvrijedio, nakon čega je pravni savjetnik srpske mitropolije u Crnoj Gori Velibor Džomić izjavio da vladika Amfilohije, kao državljanin Crne Gore, nema ništa sa državom Srbijom i da njega zvaničnica te države nema šta da proziva.

Ovakav stav odbacilo je u izjavama Pobjedi više pravnika iz Srbije, navodeći da to što mitropolit Amfilohije možda nije državljanin Srbije nije smetnja srpskim vlastima da, ako odluče, pokrenu parnični postupak, jer za takav potez imaju apsolutno utemeljenje u tamošnjem zakonu koji predstavnici SPC u Crnoj Gori ne pominju – a to je zakon o zabrani diskriminacije.

U Srbiji je na snazi propis koji tretira materiju govora mržnje i diskriminacije. Riječ je o Zakonu o zabrani diskriminacije čije je usvajanje, podsjetimo, pratila veoma burna rasprava u Narodnoj skupštini Srbije.

Jedan od autora tog zakona dr Saša Gajin kaže za Pobjedu da je Zakon o zabrani diskriminacije izričit i da njegove odredbe obuhvataju sve koji siju govor mržnje prema građanima Srbije, bez obzira da li je riječ o strancima i da li su te ocjene izrečene na teritoriji neke druge države.

– Koalicija protiv diskriminacije, koja u Srbiji okuplja desetak nevladinih organizacija, juče je izdala saopštenje u kojem smo decidno zauzeli stav protiv govora mržnje mitropolita Amfilohija (Radovića). To njemu nije prvi put da tako vrijeđa. Prošle godine na isti je način govorio protiv LGBT populacije. Onaj koji govori na taj način, koji raspiruje mržnju i diskriminaciju, ne može se sakrivati iza slobode izražavanja vjerskih ili političkih uvjerenja. Sloboda pojedinca se ne može zloupotrebljavati na način što bi se govorom mržnje, odnosno iznošenjem svojih stavova raspirivala mržnja i širila ideja nasilja ili diskriminacije – kaže za Pobjedu dr Gajin.

Sagovornik Pobjede kaže da su bili sasvim izričiti da se Zakon o zabrani diskriminacije primjenjuje na teritoriji Srbije, bez obzira da li je diskriminatorski akt došao od strane domaćeg ili stranog državljanina i bez obzira na funkciju koju to lice koje je povrijedilo Zakon vrši.

– Počinilac prestupa ne može se zaklanjati iza činjenice da je strani državljanin, jer se Zakon primjenjuje jednako na domaće i strane državljane kada se radi o diskriminaciji i govoru mržnje – naglašava Gajin.

Ponovo povjerenica

Povjerenica za zaštitu ravnopravnosti Srbiji Nevena Petrušić odlučila je da mitropolitu Amfilohiju za sada preporuči da treba da se izvini pripadnicima LGBT populacije u roku od 30 dana. U protivnom, biće opomenut, a kasnije…

Petrušić je, u saopštenju proslijeđenom i Pobjedi, navela da državljanstvo mitropolita u tom slučaju uopšte nije važno.

– Preporuku sam izrekla jer je mitropolit Amfilohije član Sinoda SPC, dakle velikodostojnik Srpske crkve. Povod za njegovu izjavu bio je događaj u Srbiji, a njegove riječi bile su upućene protiv osoba koje su srpski državljani. Mitropolit Amfilohije, prema Zakonu o zabrani diskriminacije, ima rok od 30 dana da se izjasni o preporuci – pojasnila je Petrušić.

Ukoliko se mitropolit ogluši o preporuku, a već je najavio da će tako uraditi, povjerenica može da, uz izricanje opomene, zvanično obavijesti javnost o tome da preporuka nije poštovana. Ovlašćena je, kaže dr Gajin, da podnese građansko-pravnu tužbu, da se obrati sudu i traži da se gospodinu Radoviću zabrani da i dalje govori na isti način, odnosno da se obraća govorom mržnje.

– Pred povjerenicom stoji jedan duži procesni put koji ona može da pređe bilo sama, bilo u saradnji sa drugim državnim organima – objašnjava dr Saša Gajin.

Pravo na reagovanje

Profesorica Ustavnog prava beogradskog univerziteta Vesna Rakić–Vodinelić kaže za Pobjedu da su Amfilohijevim govorom pogođeni državljani Srbije i da organi ove zemlje imaju pravo da reaguju.

– Govor mržnje je ušao nekako više u politički nego u pravni rječnik, a u pravnom smislu se, u stvari, radi o diskriminatorskom govoru u kojem se neopravdano diskriminišu pripadnici jedne manjine. U ovom slučaju radi se o manjini koja izražava svoju polnu orijentaciju koja nije heteroseksualna nego homoseksualna. Radi se o pravu koje predstavlja ljudsko pravo i koje je zaštićeno Ustavom Crne Gore, a u Srbiji Zakonom o zabrani diskriminacije. Taj zakon izričito zabranjuje diskriminaciju ličnosti zbog njene seksualne ili rodne orijentacije. Budući da se oni koji su pogođeni govorom mitropolita Amfilohija nalaze na teritoriji Srbije, državni organi i samostalna tijela, kao što je povjerenik za ravnopravnost, imaju pravo da reaguju – kaže dr Rakić-Vodinelić.

Mitropolit Amfilohije se, ističe sagovornica Pobjede, neće oglasiti onako kako je tražila povjerenica za ravnopravnost.

– Da li on može biti tužen pred sudom u Srbiji? Svakako da može. Jer, ne radi se ni o kakvoj krivičnoj optužbi, gdje bi on mogao da se poziva na to da se nalazi na teritoriji druge države, niti se radi o licu koje uživa imunitet. On kao stranac za Srbiju može biti tužen pred sudovima te države u parničnom postupku. Ne radi se o krivičnom utuženju niti o upravnom sporu, već o parničnom postupku, gdje Amfilohije može biti tužen kao građanin – objašnjava prof. Rakić-Vodinelić.

Neprimjereno crkvenom velikodostojniku

– Ovo ne treba posmatrati samo kao pravničko pitanje. Treba govoriti o moralnom i vrednosnom aspektu koji se šalje govorom jednog crkvenog velikodostojnika. To je gomila uvreda. Činjenica je da su one upućene iz Crne Gore, ali se radi o događaju koji se zbio u Srbiji. Tu izjavu su mediji prenijeli i ona je u našoj državi proizvela negativne efekte. Uostalom, dobro je poznato kakvi su neredi bili u Beogradu na Paradi ponosa. Nikada od crkve ne bih očekivao takav govor mržnje. To gospodin Amfilohije nikako nije smio da kaže. Ja bih od crkve očekivao pomirljivi stav, a ne govor mržnje koji je nedopustiv. Samo ćutanje o takvim događajima je bolje od govora koji propagira mržnju ili obračun sa različitima – komentariše za Pobjedu Milan Antonijević iz Jugoslovenskog komiteta pravnika – Jukoma.

Šta je govorio Amfilohije (Radović)

Mitropolit Amfilohije (Radović) je 11. oktobra 2010. godine, u govoru povodom slave seoske crkve u selu Klinci na Luštici, izjavio:

– Evo, gledali smo kakav je smrad otrovao i zagadio prijestolni grad Beograd, strašniji od uranijuma. Najveći smrad sodomski koji je ova suvremena civilizacija uzdigla na pijedestal božanstva. Taj smrad je zagadio Beograd, grad presvete Bogorodice. Beograd je bio njen kroz vjekove, nje čedne i cjelomudrene, i to je njegov smisao. Grad one koja je Hrista Boga rodila, grad hrišćanski. I, eto, u ime nekakvih ljudskih prava, juče je zagađen. I vidite, jedno nasilje, nasilje tih obezboženih i nastranih ljudi, izazvalo je drugo nasilje. Pa se sad pitaju ko je kriv i tu djecu nazivaju huliganima. A ne pitaju se oni koji su dozvolili da se tim smradom zagadi Beograd da nijesu oni doprinijeli time što su dozvolili da ta kuga, ta pošast sodomska zagadi Beograd, kao što je i druge evropske gradove. Budite uvjereni da je to predskazanje propasti hrišćanskih naroda. Bog će znati kad će udariti svojim bičem i opomenom, ali se to već polako priprema – rekao je srpski mitropolit Amfilohije (Radović).

Džomić: Srpska povjerenica promašila

– Srbijanska povjerenica neće pokrenuti postupak protiv mitropolita Amfilohija jer nema ni pravnu ni materijalnu nadležnost u tom pogledu. Civilni sektor, intelektualci i drugi imaju pravo da se javno osvrću na izjave svih javnih ličnosti, ali kada se govori o pravnoj proceduri, onda je jasno dokle sežu granice zakonodavstva država. U ovom slučaju, srbijanska povjerenica za ravnopravnost je potpuno promašila, jer bi po toj logici onda ona mogla, recimo, da traži pokretanje protiv Džordža Buša – prokomentarisao je za Pobjedu koordinator Pravnog savjeta Mitropolije crnogorsko-primorske Velibor Džomić.

Preporuku povjerenice za zaštitu ravnopravnosti Nevene Petrušić, koja je naložila Amfilohiju da se javno izvini učesnicima Parade ponosa, jer je prekršio Zakon o zabrani diskriminacije, u SPC-u vide kao miješanje u unutrašnje stvari susjedne države.

Besprizorni komentari

– Usvajanje Zakona o zabrani diskriminacije u Srbiji bilo je dosta burno, upravo zbog rješenja o LGBT populaciji. Ali, zahvaljujući civilnom sektoru, ovaj propis je usvojen. Ono što je ostalo kao gorak ukus jeste rasprava u skupštinskoj proceduri koja se naslanjala na animozitete koji su izražavani prema LGBT populaciji od strane vjerskih zajednica, pogotovu SPC. Rasprava u skupštinskim klupama bila je obilježena besprizornim napadima na LGBT zajednicu, uz nevjerovatne vulgarne komentare, u kojima je prednjačila Srpska radikalna stranka i druge partije krajnje desnice, koji su unizili dostojanstvo parlamenta. To je bacilo sjenku na postupak donošenja Zakona, koji predstavlja značajan civilizacijski napredak, koji ide u susret najvišim pravnim i uopšte ljudskim idealima – da sve ljude treba tetirati jednako – ističe dr Gajin.

Šta kaže Zakon o zabrani diskriminacije?

Zakon o zabrani diskriminacije Republike Srbije, usvojen 26. marta 2009, navodi u članu 2 stav jedan da se diskriminacija odnosi i na „svako neopravdano pravljenje razlike ili nejednako postupanje … koji se zasniva na rasi, boji kože, precima, državljanstvu, nacionalnoj pripadnosti ili etničkom poreklu, jeziku, verskim ili političkim ubeđenjima, polu, rodnom identitetu, SEKSUALNOJ ORIJENTACIJI….“

Stav 2 istog člana Zakona o zabrani diskriminacije glasi:

„Izrazi „lice“ i „svako“ označavaju onog ko boravi na teritoriji Republike Srbije ili na teritoriji pod njenom jurisdikcijom, BEZ OBZIRA NA TO DA LI JE DRŽAVLJANIN REPUBLIKE SRBIJE, neke druge države ili je lice bez državljanstva, kao i pravno lice koje je registrovano, odnosno obavlja delatnost na teritoriji Republike Srbije“.

Ovo jasno pokazuje da se Zakon odnosi i na mitropolita Amfilohija (Radovića) jer on obavlja djelatnost i na teritoriji Republike Srbije. Štaviše, Zakon bi se mogao odnositi i na Velibora Džomića, budući da član 10 Zakona propisuje da je „zabranjeno udruživanje radi vršenja diskriminacije, odnosno delovanje organizacija ili grupa koje je usmereno na kršenje ustavom, pravilima međunarodnog prava i zakonom zajamčenih sloboda i prava ili na izazivanje nacionalne, rasne, verske i druge mržnje, razdora ili netrpeljivosti.“

Član 13 ukazuje da se lica o kojima je riječ mogu tretirati i za „teške oblike diskriminacije“.

Član 21 Zakona glasi: „Seksualna orijentacija je privatna stvar i niko ne može biti pozvan da se javno izjasni o svojoj seksualnoj orijentaciji. Svako ima pravo da se izjasni o svojoj seksualnoj orijentaciji, a diskriminatorsko postupanje zbog takvog izjašnjavanja je zabranjeno.“

Predrag Azdejković, jedan od vodećih beogradskih gej aktivista, predsjednik Regionalnog gej-lezbijskog info centra, prokomentarisao je na svom profilu na Facebooku stav da Amfilohije Radović kao državljanin Crne Gore nema ništa sa Srbijom komentarom: „Što mu ne zabrane ulazak u Srbiju… kako bi to bilo divno :).“

Azdejković kaže za Pobjedu da je njemu ponašanje srpskog mitropolita Amfilohija smiješno.

– Meni je apsolutno smešno da u jednom slučaju on može da „gura nos“ u srpska posla, ali kad gori pod nogama sledi argument da on nema nikakve veze sa Srbijom?! Isto to radi i čelnik „Obraza“ Mladen Obradović na svom suđenju. Nisam ja ništa radio, išli smo na molitvu – rekao je Azdejković Pobjedi.